ગુજરાતમાં સાયબર ક્રાઈમના કેસમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ગુજરાત સાયબર ફ્રોડ વિરોધી પોલીસ એજન્સીના આંકડા મુજબ 1 જાન્યુઆરીથી 31 જુલાઈ દરમિયાન 1,06,882 સાયબર ફ્રોડના કેસ નોંધાયા છે. એટલે કે સરેરાશ દરરોજ 504 અને દર કલાકે 21 કેસ નોંધાયા છે. હવે માત્ર સિનિયર સિટિઝન જ નહીં, પરંતુ CA, ડોક્ટર અને વકીલ જેવા ઉચ્ચ શિક્ષિત લોકો પણ સાયબર ઠગોના નિશાન બની રહ્યા છે.
સૌથી વધુ કેસ ડિલિવરી, KYC અથવા ઓનલાઈન સેવાના નામે OTP કન્ફર્મ કરાવવાના ફ્રોડના નોંધાયા છે. આ સમયગાળામાં આવા 26,041 કેસ સામે આવ્યા છે. આ ઉપરાંત નકલી વેબસાઇટ અને ખોટી ઓળખનો ઉપયોગ કરીને ઓનલાઈન પેમેન્ટ કરાવી રકમ પોતાના ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરાવવાના કિસ્સા પણ વધી રહ્યા છે.
ઓનલાઈન શોપિંગમાં ઓર્ડર કરેલી વસ્તુ ન પહોંચવી, મોબાઈલના બદલે સાબુ કે હલકી ગુણવત્તાનો સામાન મોકલવો જેવા 15,084 ફ્રોડ નોંધાયા છે. સોશિયલ મીડિયા પર શેરબજારની ટીપ્સ, ઝડપથી પૈસા કમાવવાની ઓફર અને રોકાણના નામે 7,228 કેસ સામે આવ્યા છે. લોન અપાવવાના બહાને વિવિધ ચાર્જ કે પાર્સલના નામે પૈસા પડાવવાના 5,110 કેસ પણ નોંધાયા છે.
‘હું એકલી છું’ની રીલથી બ્લેકમેઇલિંગ
સાયબર ઠગોએ હવે સોશિયલ મીડિયાને પણ નવું હથિયાર બનાવ્યું છે. Instagram જેવી સાઇટ્સ પર સુંદર યુવતીના નામે ‘હું 50 વર્ષની છું, એકલી છું, મિત્રતા કરવી છે’ જેવી પોસ્ટ અથવા રીલ દ્વારા વયસ્ક લોકોને ફસાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ મિત્રતા વધારીને વીડિયો કોલ, અંગત માહિતી અથવા ફોટા મેળવવામાં આવે છે અને પછી બ્લેકમેઇલ કરીને પૈસા પડાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
‘હેપ્પી રક્ષાબંધન’ APKથી સાવધાન
તહેવારોની મોસમનો લાભ ઉઠાવવા સાયબર ઠગોએ હવે ‘હેપ્પી રક્ષાબંધન’, ગિફ્ટ વાઉચર, સ્ક્રેચ કાર્ડ અને સસ્તી રાખડીની ડિલિવરી જેવા નામે APK ફાઈલ મોકલવાનું શરૂ કર્યું છે. WhatsApp પર મોકલવામાં આવતી આવી ફાઈલ ડાઉનલોડ કરતાં મોબાઈલમાં માલવેર ઇન્સ્ટોલ થઈ શકે છે.
માલવેર મોબાઈલના SMS, વ્યક્તિગત માહિતી અને બેંકિંગ એપ્સ સુધી પહોંચ મેળવી શકે છે. ત્યારબાદ OTP સહિતની સંવેદનશીલ માહિતીનો દુરુપયોગ કરીને ખાતામાંથી રકમ ઉપાડી શકાય છે. રાખડીની ડિલિવરી અથવા પાર્સલના નામે ‘એડ્રેસ અપડેટ કરો’ અથવા માત્ર ₹2 ચાર્જ ભરો તેવી લિંક મોકલીને પણ લોકોને ફસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
WhatsApp પર નકલી ઈન્કમટેક્સ નોટિસથી પણ સાવધાન
સાયબર ઠગો હવે ઈન્કમટેક્સ વિભાગના નામે પણ નકલી WhatsApp મેસેજ મોકલી રહ્યા છે. ‘તમારું ટેક્સ રિફંડ અટક્યું છે’, ‘ITRમાં ભૂલ છે’ અથવા ‘દંડ ભરવો પડશે’ જેવા મેસેજ સાથે ફિશિંગ લિંક, PDF, ZIP અથવા APK ફાઈલ મોકલવામાં આવે છે.
આવી ફાઈલમાં માલવેર છુપાયેલું હોઈ શકે છે. ફાઈલ ખોલતાં જ મોબાઈલ અથવા કમ્પ્યુટરમાં માલવેર ઇન્સ્ટોલ થઈને વ્યક્તિગત માહિતી, બેંકિંગ વિગતો અને પાસવર્ડ ચોરાઈ શકે છે. ખાસ કરીને પ્રથમ વખત ટેક્સ ભરનાર અને સાયબર સુરક્ષા અંગે ઓછા જાગૃત લોકો આવા ફ્રોડનો ભોગ બની શકે છે.
ભૂલથી લિંક કે ફાઈલ ખૂલી જાય તો તરત શું કરવું?
જો ભૂલથી શંકાસ્પદ લિંક ખોલાઈ જાય અથવા ફાઈલ ડાઉનલોડ થઈ જાય તો તરત મોબાઈલ ડેટા/Wi-Fi બંધ કરો. શંકાસ્પદ ફાઈલ ડિલીટ કરીને ડિવાઈસને એન્ટીવાયરસથી સ્કેન કરો અને બેંકિંગ તથા ઈમેલના પાસવર્ડ બદલી નાખો.
સાયબર ફ્રોડમાં પૈસા ગુમાવ્યા હોય તો શક્ય તેટલી ઝડપથી 1930 પર ફરિયાદ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ OTP, UPI PIN, ATM/ડેબિટ કાર્ડ PIN, CVV, નેટ બેન્કિંગ પાસવર્ડ, સરકારી IDની વિગતો અથવા સ્ક્રીન-શેરિંગ એક્સેસ કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિ સાથે ક્યારેય શેર ન કરવો.
