હવે મીઠાઈ-ફરસાણની દુકાન પર જ થશે ભેળસેળની તપાસ!

ગ્રાહકો શંકા હોય તો સ્થળ પર જ કરી શકશે પ્રાથમિક ટેસ્ટ; દરેક દુકાનમાં ટેસ્ટિંગ કિટ રાખવી ફરજિયાત બનાવવાનો નિર્ણય

અમદાવાદ, 28: બજારમાં મીઠાઈ, ફરસાણ અને અન્ય ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળ તથા હલકી ગુણવત્તાના ખોરાકના વેચાણની ફરિયાદો સતત સામે આવી રહી છે. ખાસ કરીને તહેવારો દરમિયાન મીઠાઈ અને ફરસાણની માંગ વધતી હોવાથી તેમાં ભેળસેળ થવાની શક્યતા પણ વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકોના આરોગ્યને ધ્યાનમાં રાખીને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની સ્થાયી સમિતિ દ્વારા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.

હવે મીઠાઈ અને ફરસાણની દુકાનોમાં ટેસ્ટિંગ કિટ રાખવી ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. આ કિટની મદદથી ગ્રાહકોને કોઈ ખાદ્ય વસ્તુની ગુણવત્તા અથવા તેમાં ભેળસેળ અંગે શંકા હોય તો દુકાન પર જ પ્રાથમિક તપાસ કરવાની સુવિધા મળી શકશે.

તાજેતરમાં ફૂડ એન્ડ ડ્રગ વિભાગ દ્વારા વિવિધ સ્થળોએ દરોડા પાડી અખાદ્ય અને ભેળસેળયુક્ત ખાદ્ય સામગ્રીનો જથ્થો જપ્ત કરીને તેનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. આવી ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તામાં પારદર્શિતા લાવવા આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.

ગ્રાહક પોતાની સામે જ કરી શકશે ટેસ્ટ

નક્કી કરાયેલી વ્યવસ્થા મુજબ મીઠાઈ-ફરસાણના વેપારીઓએ ટેસ્ટિંગ માટે જરૂરી સાધનો અને કેમિકલ્સ દુકાનમાં રાખવાના રહેશે. આ તમામ વસ્તુઓ ગ્રાહકો જોઈ શકે તેવી જગ્યાએ રાખવાની રહેશે.

જો કોઈ ગ્રાહકને ખરીદતી વખતે મીઠાઈ, માવો, પનીર, ઘી અથવા અન્ય ખાદ્ય વસ્તુની ગુણવત્તા અંગે શંકા થાય, તો ઉપલબ્ધ કિટની મદદથી સ્થળ પર જ પ્રાથમિક ટેસ્ટ કરી શકાશે. જો ટેસ્ટમાં ભેળસેળની શંકા ઊભી થાય તો ગ્રાહક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનને ફરિયાદ કરી શકશે.

આ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ ગ્રાહકોને જાગૃત કરવાનો અને વેપારીઓને ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા જાળવવા માટે જવાબદાર બનાવવાનો છે.

ટેસ્ટિંગ કિટમાં આ 8 વસ્તુઓ રાખવી પડશે

મીઠાઈ અને ફરસાણની દુકાનોમાં રાખવામાં આવનારી ટેસ્ટિંગ કિટમાં મુખ્યત્વે નીચેની વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવામાં આવશે:

નાઈટ્રિક એસિડ
હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ
આયોડિન સોલ્યુશન
ખાંડના દાણા
પેટ્રી ડિશ
સ્ટોપર સાથે ટેસ્ટ ટ્યુબ
ગ્લાસ રોડ
ટિસ્યુ પેપર રોલ

આ સામગ્રીનો ઉપયોગ વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળ અંગે પ્રાથમિક ચકાસણી કરવા માટે કરવામાં આવશે.

ચાંદીના વરખની તપાસ

મીઠાઈ પર લગાવવામાં આવતા ચાંદીના વરખની ગુણવત્તા અંગે શંકા હોય ત્યારે તેની પ્રાથમિક તપાસ કરી શકાય છે. વરખના નમૂના પર નાઈટ્રિક એસિડ નાખ્યા બાદ હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે. રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા બાદ સફેદ અવક્ષેપ દેખાય તો ચાંદીની હાજરી અંગે સંકેત મળી શકે છે.

જોકે આ પ્રકારની કેમિકલ ટેસ્ટને અંતિમ વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ માનવાને બદલે પ્રાથમિક તપાસ તરીકે જ જોવી જોઈએ.

માવા, મીઠાઈ અને પનીરમાં સ્ટાર્ચની તપાસ

માવા, મીઠાઈ અથવા પનીરમાં સ્ટાર્ચની ભેળસેળ છે કે નહીં તે જાણવા માટે ખાદ્ય પદાર્થનો થોડો નમૂનો પેટ્રી ડિશમાં લઈને તેના પર આયોડિન સોલ્યુશન નાખવામાં આવે છે.

જો નમૂનાના રંગમાં ગાઢ વાદળી, વાદળી-કાળો અથવા કાળો ફેરફાર જોવા મળે તો તેમાં સ્ટાર્ચ હોવાની શક્યતા દર્શાય છે.

મીઠાઈમાં હાનિકારક કલરની તપાસ

ઘણી વખત મીઠાઈને આકર્ષક બનાવવા માટે કૃત્રિમ અથવા અયોગ્ય રંગનો ઉપયોગ થતો હોવાની ફરિયાદો આવે છે. ડાર્ક પીળી કે કેસરી રંગની મીઠાઈના નમૂનાની ચોક્કસ કેમિકલ ટેસ્ટ દ્વારા તેમાં અયોગ્ય રંગની હાજરી અંગે પ્રાથમિક તપાસ કરી શકાય છે.

જો કે આવા રાસાયણિક પ્રયોગો દુકાનમાં ગ્રાહકો દ્વારા જાતે કરવા કરતાં પ્રશિક્ષિત વ્યક્તિની દેખરેખમાં કરાવવા વધુ સુરક્ષિત છે.

અસલી કે નકલી કેસરની ઓળખ

કેસરના તાંતણાને સાદા પાણીમાં નાખીને તેની પ્રાથમિક ઓળખ કરવાની પદ્ધતિ પણ જણાવવામાં આવી છે. જો તાંતણામાંથી રંગ ખૂબ જ ઝડપથી અને અસામાન્ય રીતે બહાર આવવા લાગે તો તે કૃત્રિમ રંગ ચડાવેલા કેસરની શંકા ઊભી કરી શકે છે.

માત્ર આ એક ટેસ્ટના આધારે કેસર અસલી કે નકલી હોવાનો અંતિમ નિર્ણય કરી શકાય નહીં.

ઘીમાં વેજીટેબલ ફેટની તપાસ

ઘીમાં ભેળસેળ અંગે પણ પ્રાથમિક તપાસની પદ્ધતિ જણાવવામાં આવી છે. ટેસ્ટ ટ્યુબમાં ઘી અને હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથે ખાંડના દાણા ઉમેરીને મિશ્રણની પ્રતિક્રિયા જોવામાં આવે છે.

જો મિશ્રણમાં ચોક્કસ પ્રકારનો ઘેરો લાલ રંગ દેખાય તો તેમાં વેજીટેબલ ફેટની ભેળસેળની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી શકે છે.

ગ્રાહક માટે સુવિધા કે વેપારીઓ માટે નવી જવાબદારી?

મીઠાઈ-ફરસાણની દુકાનોમાં ટેસ્ટિંગ કિટ ફરજિયાત બનાવવાની વ્યવસ્થા અમલમાં આવે તો ગ્રાહકોને ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા અંગે વધુ જાગૃત થવાની તક મળશે. બીજી તરફ વેપારીઓએ પણ દુકાનમાં વેચાતા ખોરાકની ગુણવત્તા અને શુદ્ધતા જાળવવાની જવાબદારી વધુ ગંભીરતાથી નિભાવવી પડશે.

જોકે કેમિકલ આધારિત ઘરેલુ અથવા સ્થળ પરની તપાસ માત્ર પ્રાથમિક સ્ક્રીનિંગ છે. કોઈ ખાદ્ય પદાર્થ ખરેખર અખાદ્ય છે કે તેમાં કાયદેસર મર્યાદા કરતાં વધુ ભેળસેળ છે તેનો અંતિમ નિર્ણય અધિકૃત લેબોરેટરી ટેસ્ટ અને સત્તાવાર તપાસથી જ થવો જોઈએ.

મીઠાઈ ખરીદતી વખતે હવે માત્ર સ્વાદ અને દેખાવ નહીં, પરંતુ તેની ગુણવત્તા અંગે પણ ગ્રાહક સવાલ કરી શકશે—અને શંકા થાય તો દુકાન પર જ પ્રાથમિક તપાસનો રસ્તો ખુલશે.