25 સપ્ટેમ્બરે વિશ્વ ફાર્માસિસ્ટ દિવસની ઉજવણી વચ્ચે ગુજરાતમાં દવાના વેપાર સાથે જોડાયેલી ગંભીર ગેરરીતિનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે. રાજ્યમાં કેટલાક મેડિકલ સ્ટોર પર ફાર્માસિસ્ટના લાયસન્સનો કથિત દુરુપયોગ કરીને દુકાનો ચલાવવામાં આવતી હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. નિયમો મુજબ ફાર્માસિસ્ટની રૂબરૂ હાજરી અને દેખરેખ જરૂરી હોવા છતાં માત્ર નામ પૂરતા ફાર્માસિસ્ટ રાખીને દવાનો વેપાર ચલાવવાનો આ પ્રકારનો ખેલ દર્દીઓની સલામતી માટે ચિંતાજનક બની શકે છે.
લાયસન્સ માત્ર કાગળ નહીં, જવાબદારીનું પ્રમાણપત્ર
ફાર્માસિસ્ટનું રજિસ્ટ્રેશન કે લાયસન્સ માત્ર દુકાન ચલાવવા માટેનું પ્રમાણપત્ર નથી, પરંતુ દવાઓના યોગ્ય સંગ્રહ, વેચાણ અને દર્દીઓને યોગ્ય માર્ગદર્શન સાથે જોડાયેલી જવાબદારી છે. ફાર્માસિસ્ટની હાજરી વિના દુકાન ચલાવવી અથવા પોતાના લાયસન્સનો ઉપયોગ અન્ય વ્યક્તિને કરવા દેવો નિયમવિરુદ્ધ છે.
ફાર્મસી કાઉન્સિલના આંકડા મુજબ ગુજરાતમાં 15,508 રજિસ્ટર્ડ ફાર્માસિસ્ટ નોંધાયેલા છે અને આ સંખ્યાની દૃષ્ટિએ ગુજરાત દેશભરમાં સાતમા ક્રમે આવે છે. તેમ છતાં ફાર્માસિસ્ટના લાયસન્સના કથિત દુરુપયોગનો મુદ્દો હવે દવા નિયંત્રણ તંત્ર માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે.
ભાવનગર બાદ વડોદરામાં પણ ગેરરીતિ સામે કાર્યવાહી
તાજેતરમાં ભાવનગર પોલીસે એક નોંધાયેલા ફાર્માસિસ્ટની ધરપકડ કરી હતી. આરોપ છે કે તેના લાયસન્સનો દુરુપયોગ કરીને પ્રતિબંધિત કફ સિરપ સહિતનો મોટો જથ્થો મેળવવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ મેડિકલ સ્ટોરમાં ફાર્માસિસ્ટની વાસ્તવિક હાજરી અને લાયસન્સના ઉપયોગ અંગે સવાલો ઉભા કર્યા છે.
બીજી તરફ, વડોદરામાં તપાસ દરમિયાન ફાર્માસિસ્ટની ગેરહાજરી સહિતની ગેરરીતિઓ સામે આવ્યા બાદ 7 પેઢીઓને નોટિસ આપવામાં આવી હતી. એક મેડિકલ સ્ટોરનું લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે ₹83 લાખથી વધુનો શંકાસ્પદ જથ્થો સીઝ કરવામાં આવ્યો હતો.
મેડિકલ સ્ટોરમાં ફાર્માસિસ્ટની હાજરી જરૂરી
ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કંટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA) દ્વારા મેડિકલ સ્ટોરમાં ફાર્માસિસ્ટની હાજરી, દવાઓની ખરીદી-વેચાણના રેકોર્ડ અને દવાના સંગ્રહ સહિતના નિયમોની તપાસ કરવામાં આવે છે. નિયમોનો ભંગ સામે આવે તો લાયસન્સ સસ્પેન્ડ અથવા રદ કરવાની સાથે કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
દવાના વ્યવસાયમાં ફાર્માસિસ્ટનું નામ માત્ર કાગળ પર હોવું અને વાસ્તવિક કામગીરી અન્ય વ્યક્તિ દ્વારા કરવી નિયમોના હેતુને જ નબળો પાડે છે. ખાસ કરીને પ્રતિબંધિત અથવા નિયંત્રિત દવાઓના વેચાણમાં આવી ગેરરીતિ ગંભીર પરિણામો ઊભા કરી શકે છે. તેથી ફાર્માસિસ્ટનું લાયસન્સ ભાડે આપવું કે અન્ય વ્યક્તિને તેનો ઉપયોગ કરવા દેવો માત્ર નિયમભંગનો મુદ્દો નથી, પરંતુ દવાના સમગ્ર નિયંત્રણ તંત્ર સામે મોટો પડકાર બની શકે છે.
