પાંચ વર્ષમાં સંગઠિત ગોલ્ડ લોન બજાર ચાર ગણું વધ્યું; લોનની ચૂકવણીમાં વિલંબ વધતાં એનબીએફસીની ચિંતા વધી
સોનાના ભાવમાં સતત વધારા વચ્ચે ભારતમાં ગોલ્ડ લોનનું બજાર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. જોકે, આ વૃદ્ધિની સાથે લોનની ચૂકવણીમાં વિલંબ અને બાકી રકમ વધવાના સંકેતો પણ સામે આવી રહ્યા છે. રેટિંગ એજન્સી ઇકરા (ICRA)ના અંદાજ મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના બીજા છમાસિકગાળામાં ગોલ્ડ લોનના નવા તણાવગ્રસ્ત ખાતાઓમાં વધારો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એવા ગ્રાહકો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે, જેઓ અન્ય લોનના હપ્તા ચૂકવવામાં પહેલેથી જ મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યા છે.
પાંચ વર્ષમાં બજારનો ચાર ગણો વિસ્તાર
પ્રમુખ નોન-બેંકિંગ નાણાકીય કંપનીઓ (એનબીએફસી)ના આંકડા મુજબ, ગયા વર્ષે તેમની ગોલ્ડ લોનના વિતરણનો 15થી 23 ટકા હિસ્સો એવા ગ્રાહકોને આપવામાં આવ્યો હતો, જેઓ અન્ય લોનમાં 90 દિવસથી વધુ સમયથી બાકી રકમ ધરાવતા હતા. આ સ્થિતિ સૂચવે છે કે કેટલાક ગ્રાહકો જૂની લોનની ચુકવણી કરવા અથવા તાત્કાલિક રોકડની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે સોનું ગિરવે મૂકીને નવી લોન લઈ રહ્યા હોઈ શકે છે.
જોકે, તમામ ગોલ્ડ લોન લેનાર ગ્રાહકોની નાણાકીય સ્થિતિ એકસરખી નથી. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, ભારતમાં સંગઠિત ગોલ્ડ લોન બજાર માર્ચ 2026 સુધીમાં આશરે રૂ. 18.6 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું હતું. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં આ બજાર લગભગ ચાર ગણું વિસ્તર્યું છે.
મોટી કંપનીઓના આંકડામાં પણ દબાણના સંકેત
ગોલ્ડ લોનના પોર્ટફોલિયોમાં કેટલીક એનબીએફસી કંપનીઓના આંકડા ચૂકવણી સંબંધિત દબાણ તરફ સંકેત આપે છે.
શ્રીરામ ફાઇનાન્સ: ગોલ્ડ લોનની સ્ટેજ-3 સંપત્તિનો હિસ્સો પ્રથમ ત્રિમાસિકગાળાના 2.57 ટકાથી વધીને બીજા ત્રિમાસિકગાળામાં 3.12 ટકા થયો.
બજાજ ફાઇનાન્સ: કંપનીની સ્ટેજ-2 ગોલ્ડ લોન સંપત્તિમાં રૂ. 1,047 કરોડનો વધારો નોંધાયો.
આઇઆઇએફએલ ફાઇનાન્સ: 30 દિવસ સુધી બાકી રહેલી સ્ટેજ-1 ગોલ્ડ લોનનો હિસ્સો 4.5 ટકાથી વધીને 7.1 ટકા થયો, જ્યારે 90 દિવસથી વધુ સમયથી બાકી રહેલી લોનનો હિસ્સો 0.9 ટકા રહ્યો.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે ગોલ્ડ લોનના વધતા વ્યવસાયની સાથે લોનની ગુણવત્તા અને ગ્રાહકોની ચુકવણી ક્ષમતા પર નજર રાખવી કંપનીઓ માટે જરૂરી બની રહી છે.
સોનું ગિરવે હોવા છતાં જોખમ સંપૂર્ણપણે દૂર થતું નથી
ગોલ્ડ લોનમાં ગ્રાહક સોનું ગિરવે મૂકતો હોવાથી ધિરાણ આપતી કંપનીને સુરક્ષા મળે છે. તેમ છતાં, સમયસર હપ્તા અથવા બાકી રકમની ચુકવણી ન થાય તો કંપની માટે વસૂલાતનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. આવી સ્થિતિમાં નિયમો અને કરારની શરતો અનુસાર ગિરવે રાખેલા સોનાની હરાજી કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવી પડી શકે છે.
સોનાના ભાવમાં વધારો ગોલ્ડ લોનના વિસ્તરણને વેગ આપી શકે છે, પરંતુ માત્ર ગિરવે રાખેલા સોનાની કિંમતના આધારે ગ્રાહકની ચુકવણી ક્ષમતાનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન ન થાય તો જોખમ વધી શકે છે.
એનબીએફસી માટે જોખમ સંચાલન મહત્ત્વપૂર્ણ
ગોલ્ડ લોનના વ્યવસાયમાં વૃદ્ધિ જાળવવાની સાથે ગ્રાહકોની આવક, હાલની લોન અને ચુકવણીના રેકોર્ડનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી બન્યું છે. ખાસ કરીને અન્ય લોનમાં બાકી રકમ ધરાવતા ગ્રાહકોને ધિરાણ આપતી વખતે કંપનીઓએ વધુ સાવચેતી રાખવી પડશે.
આગામી સમયમાં ગોલ્ડ લોન બજારની વૃદ્ધિ સાથે બાકી લોનના આંકડા અને વસૂલાતની સ્થિતિ પર નજર રહેશે. કંપનીઓ માટે પડકાર માત્ર વધુ લોન આપવાનો નહીં, પરંતુ ધિરાણની ગુણવત્તા જાળવીને જોખમને નિયંત્રિત કરવાનો પણ રહેશે.
નોંધ: પ્રકાશન પહેલાં ઇકરા અને સંબંધિત એનબીએફસીના તાજેતરના અહેવાલોમાંથી આંકડા, સમયગાળો અને સ્ટેજ-1, સ્ટેજ-2 તથા સ્ટેજ-3 સંપત્તિની વ્યાખ્યાઓ ચકાસવી જરૂરી છે.
