SIR પ્રક્રિયાને મતદારયાદી સુધારવાની કવાયત ગણાવી; સોનિયા ગાંધીના 1980ના મતદારયાદી પ્રવેશ અને 1983માં નાગરિકતા મળવાના મુદ્દે પણ ઉઠાવ્યા સવાલ
રાજકોટ: દેશમાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) અને મતદારયાદીમાંથી નામ બાકાત થવાના મુદ્દે રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. વિપક્ષ દ્વારા ચૂંટણી પંચની કામગીરી સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે ભાજપ તરફથી આક્ષેપોને ખોટા ગણાવી SIR પ્રક્રિયાને મતદારયાદી શુદ્ધ કરવાની નિયમિત કવાયત તરીકે રજૂ કરવામાં આવી રહી છે. આ મુદ્દે પ્રદેશ ભાજપના પ્રવક્તા અને મીડિયા ઇન્ચાર્જ પ્રશાંત વાળાએ ‘સાંજ સમાચાર’ના યુવા તંત્રી કરણભાઈ શાહ સાથેની મુલાકાતમાં 13 કરોડ મતદારોના નામ અંગે પક્ષનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો.
મુલાકાત દરમિયાન SIRની પ્રક્રિયા, મતદારયાદીમાંથી નામ બાકાત થવાનાં કારણો, ફોર્મ-6, ચૂંટણી પંચની પારદર્શિતા અને સોનિયા ગાંધીની નાગરિકતા અંગે ભાજપ દ્વારા અગાઉ ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો સહિતના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
SIR એટલે મતદારયાદી સુધારવાની પ્રક્રિયા : પ્રશાંત વાળા
SIR એટલે સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન, જેનો હેતુ મતદારયાદીને વધુ ચોક્કસ અને અદ્યતન બનાવવાનો હોવાનું પ્રશાંત વાળાએ જણાવ્યું હતું. તેમના મતે, લોકશાહીની મજબૂતી માટે યોગ્ય મતદારયાદી જરૂરી છે અને સમયાંતરે તેની ચકાસણી થવી જોઈએ.
વાળાએ દાવો કર્યો હતો કે દેશમાં આ પ્રક્રિયા પહેલીવાર હાથ ધરવામાં આવી નથી. વર્ષ 1952થી અત્યાર સુધીમાં અનેક વખત મતદારયાદીની સઘન સુધારણા થઈ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લે 2004માં આવી પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી હતી.
SIR દરમિયાન સરકારી અધિકારીઓ અને બૂથ લેવલ એજન્ટ દ્વારા ઘરેઘરે જઈ ચકાસણી કરવામાં આવી હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું. કોઈ મતદારનો સંપર્ક ન થઈ શકે તો નોટિસ લગાવીને તેને જરૂરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે જાણ કરવામાં આવતી હોવાનું તેમણે કહ્યું હતું.
13 કરોડ નામ અંગે ચાર કેટેગરીનો ઉલ્લેખ
13 કરોડ મતદારોનાં નામ બાકાત થવાના મુદ્દે પ્રશાંત વાળાએ ચાર કેટેગરીનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે તેને અંગ્રેજીમાં ASDD એટલે કે Absent, Shifted, Dead અને Duplicate તરીકે સમજાવ્યું હતું.
તેમણે આપેલા અંદાજ મુજબ, આશરે 3 કરોડ નામ મૃત મતદારોનાં, 3 કરોડ ગેરહાજર અથવા સંપર્ક ન થઈ શકતા મતદારોનાં, 6 કરોડ સ્થળાંતર કરનારા મતદારોનાં અને 1 કરોડ ડુપ્લિકેટ નોંધણી ધરાવતા મતદારોનાં હોવાનું જણાવ્યું હતું. આ આંકડાઓના આધારે તેમણે દલીલ કરી હતી કે મતદારયાદીમાંથી નામ બાકાત થવાનો અર્થ દરેક કિસ્સામાં યોગ્ય મતદારનો મતાધિકાર છીનવાયો એવો થતો નથી.
વાળાએ ગેરહાજર અથવા અતોપતો ન મળતા મતદારો અંગે વધુ ગંભીર આક્ષેપ કરતાં કેટલાક લોકો ગેરકાયદે રીતે દેશમાં પ્રવેશેલા હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, આ કેટેગરીમાં સમાવાયેલા તમામ લોકો ઘૂસણખોર છે એવો કોઈ સત્તાવાર પુરાવો તેમણે મુલાકાતમાં રજૂ કર્યો હોવાનું લખાણમાં દર્શાવાયું નથી. તેથી આ દાવાને ભાજપ પ્રવક્તાનો આક્ષેપ ગણવો જરૂરી છે.
ચૂંટણી પંચના આંકડા અંગેના અહેવાલો મુજબ, SIR દરમિયાન આશરે 13.39 કરોડ મતદારોને ASDD કેટેગરીમાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. તેમાં આશરે 3.01 કરોડ ગેરહાજર અથવા અતોપતો ન મળેલા, 6.30 કરોડ સ્થળાંતર કરેલા, 2.80 કરોડ મૃત અને 1.02 કરોડ ડુપ્લિકેટ મતદારોનો સમાવેશ થતો હતો. બાકીના આશરે 26 લાખ અન્ય કેટેગરીમાં હતા. આ આંકડાઓને માત્ર નામ કાયમી ધોરણે કાઢી નાખવામાં આવ્યા હોવાના આંકડા તરીકે સમજવા યોગ્ય નથી.
ભૂલથી નામ કપાયું હોય તો ફરી ઉમેરવાની તક
પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના વિસ્તારોમાં વાસ્તવિક મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી બાકાત થઈ ગયાની ફરિયાદો અંગે પૂછાયેલા સવાલના જવાબમાં વાળાએ માનવીય ભૂલની શક્યતા સ્વીકારી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે કોઈ યોગ્ય મતદારનું નામ ભૂલથી યાદીમાંથી નીકળી ગયું હોય તો જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરીને ફરી નામ ઉમેરાવી શકાય છે. મતદારયાદીમાં સુધારા અને નામ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ રહેતી હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું.
તેમણે એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે નવી મતદારયાદીમાં 18થી 28 વર્ષની વયજૂથના 2.38 કરોડ નવા મતદારો ઉમેરાયા છે. 18 વર્ષ પૂર્ણ કરનાર યુવાનો જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે ફોર્મ-6 દ્વારા મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવી શકે છે.
ફોર્મ-6માં ફેરફાર થયો નથી : ભાજપ પ્રવક્તા
ફોર્મ-6ને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ અંગે વાળાએ જણાવ્યું હતું કે ફોર્મમાં કોઈ મૂળભૂત ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે અલગથી લેવામાં આવતું ઘોષણાપત્ર હવે તેની સાથે જોડવામાં આવ્યું છે, જેથી વારંવાર OTP આપવાની જરૂર ન પડે.
ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ મુદ્દે એફિડેવિટ રજૂ કરી હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું. વિપક્ષ દ્વારા પારદર્શિતા અંગે ઉઠાવવામાં આવતા સવાલોના જવાબ ચૂંટણી પંચની વેબસાઇટ અને સત્તાવાર નિવેદનોમાં ઉપલબ્ધ હોવાનું તેમનું કહેવું હતું.
ચૂંટણી પંચનો નિર્ણય સર્વસંમતિથી લેવાયો હોવાનો દાવો
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનર વચ્ચે SIRના નિર્ણયને લઈને મતભેદ હોવાના અહેવાલો અંગે વાળાએ જણાવ્યું હતું કે ત્રણેય કમિશનરોએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સંયુક્ત એફિડેવિટ રજૂ કરી હોવાનું તેમના ધ્યાનમાં છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે નિર્ણય સંયુક્ત રીતે અને સહમતીથી લેવામાં આવ્યો હતો.
ચૂંટણી કમિશનરોની અગાઉની નિમણૂક પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કોંગ્રેસના શાસનકાળમાં થયેલી કેટલીક નિમણૂકો અને ત્યારબાદ સંબંધિત વ્યક્તિઓને મળેલી રાજકીય જવાબદારીઓ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. બીજી તરફ, વર્તમાન નિમણૂક સમિતિમાં વડાપ્રધાન, વિપક્ષના નેતા અને કેબિનેટ મંત્રીનો સમાવેશ થતો હોવાનો તેમણે ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સોનિયા ગાંધીના મતદારયાદીમાં નામ અંગે સવાલ
મુલાકાતના અંતિમ ભાગમાં વાળાએ કોંગ્રેસના વોટ ચોરીના આક્ષેપોનો જવાબ આપતાં સોનિયા ગાંધીના મતદારયાદીમાં નામ અંગે ભાજપ દ્વારા અગાઉ ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે સોનિયા ગાંધીનું નામ 1980માં મતદારયાદીમાં નોંધાયું હતું, જ્યારે તેમને ભારતીય નાગરિકતા 30 એપ્રિલ 1983ના રોજ મળી હતી. આ સમયક્રમને આધારે તેમણે સવાલ કર્યો હતો કે નાગરિકતા પહેલાં મતદારયાદીમાં નામ કેવી રીતે નોંધાયું?
આ મુદ્દો અગાઉ ભાજપના નેતાઓએ પણ જાહેરમાં ઉઠાવ્યો હતો. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, ભાજપે 1980ની મતદારયાદીમાં સોનિયા ગાંધીનું નામ હોવાનો દાવો કર્યો હતો અને 1982માં નામ દૂર થયા બાદ 1983માં ફરી નોંધાયું હોવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. જોકે, આ મુદ્દે ભાજપના આક્ષેપો અને તેની કાનૂની પુષ્ટિ વચ્ચે તફાવત રાખવો જરૂરી છે. માત્ર મતદારયાદીમાં નામ હોવાના દાવાથી મતદાન થયું હતું કે કોઈ ગેરકાયદેસર કૃત્ય સાબિત થયું હતું એવું આપમેળે માની શકાય નહીં.
વાળાએ આ જ ચર્ચા દરમિયાન 1975ની ઇન્દિરા ગાંધીની ચૂંટણીને લગતા અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના ચુકાદા અને ત્યારબાદ લાગુ કરાયેલી કટોકટીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે કોંગ્રેસ પર ભૂતકાળમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે ગેરરીતિઓના આક્ષેપો કર્યા હતા.
વિપક્ષના વિરોધને રાજકીય ગણાવ્યો
વિપક્ષ દ્વારા ચૂંટણી પંચ સામે સવાલો ઉઠાવવા અને રેલીઓ યોજવા અંગે વાળાએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે કોંગ્રેસ અને તેના સાથી પક્ષો SIRના મુદ્દે જનતામાં ગેરસમજ ફેલાવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું હતું કે લોકશાહીમાં સરકાર બદલવાનો માર્ગ ચૂંટણી છે અને વિપક્ષે પોતાના સવાલો સંસદ તથા યોગ્ય બંધારણીય મંચો પર રજૂ કરવા જોઈએ.
બીજી તરફ, મુલાકાત દરમિયાન કરણ શાહે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે વિપક્ષને પ્રશ્ન પૂછવાનો અધિકાર છે અને ચૂંટણી પંચે પણ દરેક શંકાનો સ્પષ્ટ જવાબ આપવો જોઈએ. તેના જવાબમાં વાળાએ સ્વીકાર્યું હતું કે પ્રશ્ન પૂછવો દરેક નાગરિકનો અધિકાર છે, પરંતુ તેમના મતે આ મુદ્દે ચૂંટણી પંચે જરૂરી સ્પષ્ટતા કરી છે.
આમ, SIR અને મતદારયાદીમાંથી નામ બાકાત થવાના મુદ્દે ભાજપ અને વિપક્ષ વચ્ચેનો રાજકીય વિવાદ યથાવત્ છે. એક તરફ ભાજપ તેને મતદારયાદી સુધારવાની પ્રક્રિયા ગણાવે છે, જ્યારે વિપક્ષ યોગ્ય મતદારોનાં નામ બાકાત થવાની શક્યતા અંગે સવાલો ઉઠાવી રહ્યો છે. આ સમગ્ર મુદ્દે ચૂંટણી પંચના સત્તાવાર આંકડા, સુધારા માટેની પ્રક્રિયા અને ફરિયાદોના નિકાલ પર હવે સૌની નજર રહેશે.










