ગુજરાતમાં નવરાત્રી દરમિયાન લાઉડસ્પીકર અને ડીજેના કારણે થતા ધ્વનિ પ્રદૂષણના મુદ્દે ગુજરાત હાઈકોર્ટે ગંભીર વલણ અપનાવ્યું છે. સાયલન્ટ ઝોનમાં રાત્રિના સમયે ડીજે વગાડીને જાહેરનામાના નિયમોનો ભંગ થતો હોવાની અરજીની સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયંત્રણના નિયમોનું કડક પાલન કરાવવા સૂચના આપી છે. કોર્ટે રાજ્યભરમાં આકસ્મિક તપાસ અને સર્વેલન્સ હાથ ધરવા તેમજ નિયમોનો ભંગ કરનારાઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવા પર ભાર મૂક્યો છે.
વેરાવળના રહીશોએ કરી હતી જાહેર હિતની અરજી
ગીર સોમનાથ જિલ્લાના વેરાવળના રહીશો પિયુષ કુબાવત અને વિનય વાળાએ શહેરના સાયલન્ટ ઝોનમાં નવરાત્રિ મહોત્સવ દરમિયાન થતા અવાજના પ્રદૂષણ અંગે જાહેર હિતની અરજી કરી હતી. અરજીમાં સાયલન્ટ ઝોનમાં રાત્રિના સમયે ડીજે અને લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગથી સરકારી નિયમોનો ભંગ થતો હોવાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ધ્વનિ પ્રદૂષણની સમસ્યા માત્ર વેરાવળ કે કોઈ એક વિસ્તાર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ગુજરાત રાજ્યને અસર કરતો ગંભીર મુદ્દો છે. ખાસ કરીને નવરાત્રીના નવ દિવસ દરમિયાન રાત્રિના સમયે મોટા અવાજે સાઉન્ડ સિસ્ટમ વગાડવામાં આવતી હોવાને કારણે સ્થાનિક રહીશો, વૃદ્ધો અને દર્દીઓને મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
સાયલન્ટ ઝોનમાં નિયમોનું પાલન કરાવવા કડક સૂચના
હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે ધ્વનિ પ્રદૂષણ અટકાવવા માટેના નિયમોનું રાજ્યભરમાં અસરકારક રીતે પાલન થવું જોઈએ. આ માટે સંબંધિત સરકારી વિભાગો અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ વચ્ચે સંકલન કરીને જરૂરી પગલાં લેવા તેમજ સાયલન્ટ ઝોનમાં સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ હાથ ધરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
કોર્ટના નિર્દેશ મુજબ, નિયમોનું ઉલ્લંઘન થતું હોય તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે. માત્ર નિયમો બનાવવાથી નહીં, પરંતુ તેનો વાસ્તવિક અમલ થાય છે કે નહીં તેની તપાસ અને દેખરેખ પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
હોસ્પિટલ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની આસપાસ અવાજ પર નિયંત્રણ
આ મામલે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) દ્વારા હાઈકોર્ટ સમક્ષ વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલમાં ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ સંબંધિત નિયમો અને સાયલન્ટ ઝોનમાં અવાજની મર્યાદા અંગેની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
હોસ્પિટલ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં અવાજનું સ્તર નિયંત્રિત રાખવું જરૂરી છે. રાત્રિના સમયે જાહેર સ્થળોએ લાઉડસ્પીકરના ઉપયોગ પર નિયંત્રણો લાગુ પડે છે. હોસ્પિટલની આસપાસના સાયલન્ટ ઝોનમાં રાત્રિના સમયે અવાજની મર્યાદા 45 ડેસિબલ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું હતું.
ખાનગી બેન્ક્વેટ હોલ કે પાર્ટી પ્લોટમાં પણ સાઉન્ડ સિસ્ટમનો ઉપયોગ લાગુ પડતા ધ્વનિ પ્રદૂષણના નિયમો અને નિર્ધારિત મર્યાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને જ કરી શકાય છે. જાહેર સ્થળોએ લાઉડસ્પીકર અથવા સાઉન્ડ સિસ્ટમના ઉપયોગ માટે સંબંધિત સત્તાવાળાઓની જરૂરી મંજૂરી મેળવવાની જોગવાઈઓનું પાલન પણ આવશ્યક છે.
રાત્રે 12 વાગ્યા પહેલાં અવાજ બંધ કરાવવા તપાસનો દાવો
સુનાવણી દરમિયાન રાજ્ય સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે રાત્રે 12 વાગ્યા પહેલાં અવાજ બંધ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આશરે 75 ટકા કિસ્સાઓમાં તપાસ અને ઇન્સ્પેક્શન કરવામાં આવે છે. જોકે, રાજ્યમાં ધ્વનિ પ્રદૂષણ રોકવા માટે વાસ્તવમાં કેટલાં પગલાં લેવાયાં છે અને નિયમોનો અમલ કેવી રીતે થાય છે તે અંગેની વિગતવાર માહિતી રજૂ કરવાનો મુદ્દો પણ સુનાવણીમાં મહત્ત્વનો રહ્યો હતો.
રાજ્ય સરકારે સંબંધિત પગલાં અંગેનો અહેવાલ રજૂ કરવા માટે હાઈકોર્ટ પાસે વધુ બે દિવસનો સમય માગ્યો હતો. કોર્ટે રાજ્ય સરકારને વિવિધ સરકારી વિભાગો અને સ્થાનિક તંત્ર પાસેથી જરૂરી માહિતી એકત્ર કરીને સ્પષ્ટ અહેવાલ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
શુક્રવારે વધુ સુનાવણી
ગુજરાત હાઈકોર્ટની ખંડપીઠે રાજ્ય સરકારને ધ્વનિ પ્રદૂષણ અટકાવવા માટે અત્યાર સુધીમાં લેવાયેલા પગલાં, કરવામાં આવેલી તપાસ અને નિયમોના અમલ અંગેની વિગતો એકત્રિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. રાજ્યભરમાં સાયલન્ટ ઝોનમાં નિયમોનું પાલન થાય છે કે નહીં તેની અસરકારક દેખરેખ રાખવા અને જરૂર પડે ત્યાં કડક કાર્યવાહી કરવા પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
આ મામલે વધુ સુનાવણી શુક્રવારના રોજ રાખવામાં આવી છે. હવે રાજ્ય સરકાર કોર્ટ સમક્ષ કયો વિગતવાર અહેવાલ રજૂ કરે છે અને ધ્વનિ પ્રદૂષણ અટકાવવા માટે કયા વધારાનાં પગલાં લે છે તેના પર નજર રહેશે.
