25 લાખ મિલકતોના ડિજિટલ ડેટાબેઝ વચ્ચે રાજકોટમાં સર્વે પૂરતો જ અભિગમ?
રાજકોટ | પ્રતિનિધિ: શહેરોના આયોજન અને નાગરિક સુવિધાઓ હવે પરંપરાગત નકશાઓથી આગળ વધી GIS, 3D મેપિંગ અને Digital Twin જેવી આધુનિક ટેક્નોલોજી તરફ આગળ વધી રહી છે. અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાએ સમગ્ર શહેર માટે અત્યાધુનિક GIS આધારિત ડિજિટલ મેપિંગની કવાયત હાથ ધરી છે ત્યારે રાજકોટમાં પણ આવો વ્યાપક પ્રોજેક્ટ ક્યારે શરૂ થશે તેવો સવાલ ઊઠ્યો છે.
અમદાવાદમાં આશરે 625 ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારનું એરિયલ LiDAR અને ફોટોગ્રાફિક સર્વે, 2D-3D બેઝ મેપ, જમીનના ઉપયોગના નકશા તથા શહેરની માળખાકીય સુવિધાઓનો સંકલિત ડિજિટલ ડેટાબેઝ તૈયાર કરવાની યોજના છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ આશરે 25 લાખ મિલકતોનું જિયો-કોડિંગ કરી દરેક મિલકતને Digital Door ID આપવાની જોગવાઈ છે.
આ સાથે શહેરના રસ્તાઓ ઉપરાંત પાણી, ગટર, સ્ટોર્મ વોટર, ગેસ લાઇન અને કેબલ સહિતની ભૂગર્ભ યુટિલિટીઓને પણ ડિજિટલ નકશા પર લાવવાનો હેતુ છે.
અમદાવાદમાં Digital Twin પણ બનશે
અમદાવાદ માટે માત્ર 2D કે 3D નકશો તૈયાર કરવાનો જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર શહેરનો 3D Digital Twin તૈયાર કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ છે. આ ઉપરાંત 500 મહત્વપૂર્ણ ઇમારતોના વિગતવાર 3D મોડલ બનાવવાની યોજના છે.
નવી GIS વ્યવસ્થાને પ્રોપર્ટી ટેક્સ સહિતની વિવિધ મહાનગરપાલિકાની સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવશે. પરિણામે શહેરની મિલકતો અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત ડેટાનો ઉપયોગ માત્ર નકશા પૂરતો નહીં રહે, પરંતુ વહીવટી કામગીરી અને શહેરી આયોજનમાં પણ થઈ શકે છે.
રાજકોટમાં સ્થિતિ શું?
રાજકોટ મહાનગરપાલિકા પાસે પહેલેથી જ GIS આધારિત નકશાકીય વ્યવસ્થા છે. શહેરના આયોજન માટે વિવિધ પ્રકારની સર્વે કામગીરી પણ કરવામાં આવે છે. જોકે, અમદાવાદની જેમ સમગ્ર રાજકોટ શહેરની મિલકતો, રસ્તાઓ અને ભૂગર્ભ યુટિલિટીઝને એક જ સંકલિત 3D ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર લાવવાનો કોઈ સ્પષ્ટ અને સમયબદ્ધ જાહેર પ્રોજેક્ટ હાલમાં સામે આવ્યો નથી.
બીજી તરફ રાજકોટ મહાનગરપાલિકા દ્વારા DGPS મશીનથી માપણી, TP સ્કીમ માટે બેઝમેપ તૈયાર કરવા, રેકોર્ડ તૈયાર અને પ્રમાણિત કરવા તેમજ વિકાસ યોજના વિસ્તારમાં સર્વે, માપણી અને ડીમાર્કેશન માટે સર્વે એજન્સીના એમ્પેનલમેન્ટની ટેન્ડર પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે.
આ ટેન્ડરની અંદાજિત કિંમત રૂ.2 કરોડ છે અને બિડ સબમિટ કરવાની અંતિમ તારીખ 21 સપ્ટેમ્બર, 2026 છે.
પરંતુ અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે DGPS આધારિત સર્વે અને અમદાવાદમાં હાથ ધરાનાર સમગ્ર 3D GIS/Digital Twin પ્રોજેક્ટનો વ્યાપ એકસરખો નથી. રાજકોટની હાલની ટેન્ડર પ્રક્રિયાને અમદાવાદના વિશાળ 3D મેપિંગ પ્રોજેક્ટના સીધા સમકક્ષ ગણવી યોગ્ય નહીં ગણાય.
રાજકોટ માટે હવે નીતિગત નિર્ણય જરૂરી
રાજકોટ શહેર ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. નવા રહેણાંક વિસ્તારો, TP સ્કીમો, રસ્તાઓ, પાણી-ગટરનું નેટવર્ક અને સતત બદલાતું શહેરી માળખું જોતા ચોક્કસ અને સતત અપડેટ થતો GIS ડેટાબેઝ હવે માત્ર ટેક્નોલોજીનો વિષય રહ્યો નથી, પરંતુ શહેરી આયોજનની જરૂરિયાત બની ગયો છે.
શહેરની દરેક મિલકતનું ચોક્કસ જિયો-કોડિંગ કરવામાં આવે અને તેને ડિજિટલ ઓળખ આપવામાં આવે તો મિલકતવેરાની આકારણી, બાકી રહેલી મિલકતોની ઓળખ અને શહેરના વિકાસ આયોજનમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
તેવી જ રીતે પાણી, ગટર અને અન્ય ભૂગર્ભ યુટિલિટીઓનો ચોક્કસ ડિજિટલ નકશો ઉપલબ્ધ હોય તો ભવિષ્યના રોડકામ, ખોદકામ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટમાં સમય તથા ખર્ચ બંને બચાવી શકાય છે.
RMC સમક્ષ હવે સીધા સવાલો
અમદાવાદ 3D Digital Twin તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે રાજકોટ માટે મહાનગરપાલિકાનો રોડમૅપ શું છે?
સમગ્ર રાજકોટનું 3D GIS મેપિંગ કરવાની યોજના છે કે નહીં?
શહેરની તમામ મિલકતોનું જિયો-કોડિંગ ક્યારે પૂર્ણ થશે?
દરેક મિલકતને Digital Door ID આપવાની યોજના છે?
પાણી, ગટર અને અન્ય ભૂગર્ભ યુટિલિટીઓનો સંકલિત ડિજિટલ નકશો ક્યારે બનશે?
હાલના GIS ડેટાને આધુનિક બનાવવા માટે કોઈ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે?
આવા પ્રોજેક્ટ માટે RMCએ બજેટમાં કોઈ જોગવાઈ કરી છે?
સમગ્ર શહેરના Digital Twin માટે DPR અથવા ટેન્ડર પ્રક્રિયા ક્યારે શરૂ થશે?
GIS ડેટાનો ઉપયોગ મિલકતવેરાની આકારણી અને વસૂલાતમાં હાલમાં કેટલો થઈ રહ્યો છે?
અમદાવાદનો પ્રયોગ રાજકોટ માટે સંકેતરૂપ
અમદાવાદનો પ્રોજેક્ટ સફળ થાય તો માત્ર ડિજિટલ નકશો તૈયાર થઈ જવો એ સફળતાનો માપદંડ નહીં હોય. આ ડેટાનો શહેરી આયોજન, મિલકતવેરા, યુટિલિટી મેનેજમેન્ટ અને નાગરિક સેવાઓમાં કેટલો વાસ્તવિક ઉપયોગ થાય છે, તે વધુ મહત્વનું રહેશે.
રાજકોટમાં હાલ DGPS સર્વે માટેની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે. પરંતુ આગામી તબક્કે શહેરને પણ એક સંકલિત, ચોક્કસ અને સતત અપડેટ થતી GIS આધારિત શહેરી માહિતી વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધવાની જરૂરિયાત છે.
અમદાવાદે ટેક્નોલોજી આધારિત શહેર વ્યવસ્થાપન માટે મોટું પગલું ભર્યું છે. હવે સવાલ એ છે કે રાજકોટ મહાનગરપાલિકા માત્ર સર્વે સુધી મર્યાદિત રહેશે કે પછી સમગ્ર શહેરને 3D GIS અને Digital Twin જેવી આધુનિક વ્યવસ્થા સાથે જોડવા માટે લાંબા ગાળાનો રોડમૅપ તૈયાર કરશે? શહેરની નજર હવે RMCના આગામી નિર્ણય પર રહેશે.
