ગાંધીનગર : મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાત સરકારે ‘મિશન સક્ષમ આંગણવાડી અને પોષણ 2.0’ના અમલીકરણને વધુ અસરકારક બનાવવા મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. રાજ્યના દરેક આંગણવાડી કેન્દ્રમાં હવે **આંગણવાડી મેનેજમેન્ટ કમિટી (AMC)**ની રચના કરવામાં આવશે. આ સમિતિનો મુખ્ય હેતુ આંગણવાડી સેવાઓમાં સામુદાયિક ભાગીદારી વધારવા સાથે પોષણ, આરોગ્ય અને પ્રારંભિક બાળ શિક્ષણની ગુણવત્તા સુધારવાનો છે.
દરેક આંગણવાડી માટે સંબંધિત CDPO દ્વારા સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. સમિતિમાં તમામ સભ્યો મહિલાઓ હશે. તેમાં મહિલા સુપરવાઈઝર અધ્યક્ષ, આંગણવાડી કાર્યકર સભ્ય-સચિવ, એક આશા કાર્યકર, આંગણવાડીમાં નોંધાયેલા 3થી 6 વર્ષના બાળકોની બે માતાઓ, સ્થાનિક SHG/NGO/CSOની એક મહિલા પ્રતિનિધિ તથા નજીકની સરકારી પ્રાથમિક શાળાની એક મહિલા શિક્ષિકાનો સમાવેશ થશે.
દર બે મહિને આંગણવાડીની સમીક્ષા
AMCની બેઠક દર બે મહિને આંગણવાડી કેન્દ્ર ખાતે યોજાશે. તેમાં કેન્દ્રના સંચાલન, પોષણ સેવાઓ, બાળકોની વૃદ્ધિ અને આરોગ્ય, સ્વચ્છતા, ભોજનની ગુણવત્તા તથા પાયાની સુવિધાઓની સમીક્ષા કરવામાં આવશે. પાણી, શૌચાલય, રસોડું, સ્ટોરેજ, ફર્નિચર, શિક્ષણ સામગ્રી અને અન્ય સુવિધાઓમાં રહેલી ખામીઓનું પણ નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
સમિતિ 0થી 6 વર્ષના બાળકોમાં કુપોષણ અને વિકાસાત્મક વિલંબ ઘટાડવા માટે પણ કામગીરી કરશે. કુપોષિત બાળકોની ઓળખ, આરોગ્ય તપાસ, રેફરલ અને ફોલોઅપ ઉપરાંત સગર્ભા તથા ધાત્રી મહિલાઓને મળતી પોષણ સેવાઓની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
પ્રારંભિક શિક્ષણ અને પોષણ પર ખાસ ભાર
આંગણવાડીમાં બાળકોને આપવામાં આવતી પ્રારંભિક બાળ સંભાળ અને શિક્ષણ (ECCE) પ્રવૃત્તિઓનું પણ AMC દ્વારા નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. ‘આધારશિલા’ મુજબની પ્રવૃત્તિઓ, બાળ દિવસની થીમ આધારિત કાર્યક્રમો તથા બાળકોના વિકાસનો રેકોર્ડ યોગ્ય રીતે જળવાઈ રહ્યો છે કે નહીં તેની પણ સમીક્ષા થશે.
સાથે જ તમામ પાત્ર બાળકો, સગર્ભા મહિલાઓ અને ધાત્રી માતાઓને આંગણવાડી સેવાઓનો લાભ મળે તે માટે સમિતિ સહયોગ કરશે. વિશેષ જરૂરિયાત ધરાવતા બાળકોની ઓળખ અને સમાવેશી સેવાઓની પણ દેખરેખ રાખવામાં આવશે.
બેઠકની કાર્યવાહીનો પણ રેકોર્ડ રાખવામાં આવશે
AMCની બેઠક માટે સાતમાંથી ઓછામાં ઓછા ચાર સભ્યોની હાજરી જરૂરી રહેશે. બેઠકમાં લેવાયેલા નિર્ણયો, ચર્ચાયેલા મુદ્દાઓ અને અનુપાલનની સ્થિતિનો રેકોર્ડ રાખવામાં આવશે. બેઠકની કાર્યવાહી સાત દિવસમાં સંબંધિત CDPOને મોકલવાની રહેશે. CDPO દ્વારા વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા બે વખત સમિતિની કામગીરીની સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
આંગણવાડી કેન્દ્રોને વધુ મજબૂત બનાવવા વાલીઓ, સ્વસહાય જૂથો, NGO, CSO, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને અન્ય સામુદાયિક સંગઠનોના સહયોગને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. પોષણ વાટિકા સહિતની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા સ્થાનિક સ્તરે પોષણ અને જનભાગીદારી વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
આ પહેલથી સરકારની આંગણવાડી સેવાઓ સાથે માતાઓ અને સ્થાનિક સમુદાયની સીધી ભાગીદારી વધશે. પરિણામે બાળકોના પોષણ, આરોગ્ય, વિકાસ અને પ્રારંભિક શિક્ષણની નિયમિત દેખરેખ માટે પાયાના સ્તરે વધુ મજબૂત વ્યવસ્થા ઊભી થશે.
