દુનિયામાં યુદ્ધ થવાનાં અનેક કારણો હોય છે—ક્યાંક જમીન માટે, ક્યાંક તેલ માટે તો ક્યાંક રાજકારણ માટે! પણ રાજકોટમાં શ્રાવણ મહિનામાં રસોડામાં અચાનક ધમાલ, દોડધામ અને ગરમાગરમી શરૂ થઈ જાય તો સમજવું કે આજે રાંધણ છઠ્ઠ છે!
રાજકોટવાસીઓ માટે રાંધણ છઠ્ઠ માત્ર તહેવાર નથી, આ તો એક પ્રકારનું ‘ઓલ ઈન્ડિયા કુકિંગ ચેમ્પિયનશિપ’ છે. શીતળા સાતમના દિવસે ચૂલો બંધ રહેવાનો હોવાથી છઠ્ઠના દિવસે રસોડામાં એટલું બધું રંધાય કે જાણે આખા વિસ્તાર માટે કેટરિંગનો કોન્ટ્રાક્ટ મળી ગયો હોય!
સવારે પાંચ વાગ્યા પહેલાં જ ગૃહિણીઓ ‘એક્શન મોડ’માં આવી જાય. કડાઈ ગોઠવાઈ જાય, લોટ બંધાઈ જાય, તેલ ગરમ થઈ જાય અને રસોડામાં એવી દોડધામ મચે કે જાણે રોકેટ લોન્ચ થવાનું હોય.
એક તરફ પૂરી તળાતી હોય, બીજી તરફ પાતરા બફાતા હોય, ત્રીજી તરફ શાક બનતું હોય અને વચ્ચે ગૃહિણીનો અવાજ—
“સાંભળો છો? જરા બજારમાંથી આટલું લઈ આવજો!”
રાજકોટનો પતિ હજુ ચા પૂરી કરે એ પહેલાં જ હાથમાં થેલી પકડીને બજાર તરફ રવાના!
ધર્મેન્દ્ર રોડ, પરા બજાર કે શાક માર્કેટમાં પહોંચે ત્યારે ખબર પડે કે આખું રાજકોટ એક જ મિશન પર નીકળ્યું છે—‘સાતમ માટે સ્ટોક ભેગો કરો!’
શાકવાળો પણ એ દિવસે એવો ભાવ બોલે કે ગ્રાહક બે મિનિટ માટે વિચારમાં પડી જાય—
“ભાઈ, કોથમીરનો જુડો છે કે ચાંદીનો સિક્કો?”
પણ રાજકોટનો પતિ ભાવ સાંભળીને પણ પાછો નથી ફરતો. કારણ કે તેને ખબર છે—આજે ભાવ સાથે દલીલ કરી તો સાંજે ઘરમાં બીજી જ દલીલ શરૂ થશે!
ઘરે પાછા ફરે ત્યાં સુધી રસોડામાં યુદ્ધ પૂરજોશમાં ચાલુ હોય.
એક ડબ્બામાં લોટ, બીજા ડબ્બામાં મસાલો, ત્રીજા ડબ્બામાં સેવ અને ચોથા ડબ્બામાં શું છે એ ગૃહિણીને પણ ખબર ન હોય!
સાંજ સુધીમાં રસોડામાં વાનગીઓની એવી લાઈન લાગે કે જાણે લગ્નપ્રસંગનું જમણવાર હોય.
પૂરી, શાક, પાતરા, ઢોકળાં, વડાં, ગાંઠિયા, ચેવડો, થાબડી, પરોઠા… યાદી પૂરી થાય નહીં!
અને વચ્ચે સૌથી લોકપ્રિય સવાલ—
“હજી કેટલું બાકી છે?”
જવાબ આવે—
“બસ, આ છેલ્લી કડાઈ!”
પણ રાજકોટવાળાને ખબર છે કે ‘છેલ્લી કડાઈ’નો અર્થ ઓછામાં ઓછા ત્રણ કડાઈ થાય!
રાત સુધીમાં રસોડાની હાલત એવી થઈ જાય કે જાણે તળેલા નાસ્તાનું મ્યુઝિયમ ઊભું થઈ ગયું હોય. વાસણોનો ઢગલો જોઈને ઘરના પુરુષને એક જ વિચાર આવે—
“કાલે ચૂલો બંધ છે, પણ આજે વાસણો કોણ બંધ કરશે?”
પણ સૌથી મજેદાર પ્રસંગ તો રાત્રે આવે.
બધી વાનગીઓ બની ગયા પછી ‘ક્વોલિટી કંટ્રોલ’ શરૂ થાય.
“જરા વડું ચાખીને કહો, મીઠું બરાબર છે?”
પતિ એક વડું ચાખે.
“બરાબર છે.”
“પૂરી પણ ચાખો.”
બીજી પૂરી પેટમાં જાય.
“પાતરો કેવો થયો છે?”
એક ટુકડો પાતરો પણ જાય.
થોડીવારમાં ‘ચકાસણી’ના નામે એટલું બધું ખવાઈ જાય કે સાતમના દિવસે ઠંડું ખાવા માટેનો જથ્થો પહેલેથી જ ઘટી ગયો હોય!
અને પછી આવે શીતળા સાતમ.
સવારમાં ઠંડી પૂરી, ઠંડું શાક, ઠંડા પાતરા અને સાથે ગરમાગરમ ચા!
કારણ કે રાજકોટવાળાને ચા ઠંડી ચાલે નહીં!
બપોર સુધીમાં આખું શહેર જાણે ‘લો પાવર મોડ’માં ચાલતું હોય એવું લાગે. ઘરમાં બધાના પેટમાં ઠંડું અન્ન અને આંખોમાં ઊંઘ!
બપોરે તો રાજકોટમાં એવી શાંતિ છવાય કે ફોનની રિંગ વાગે તો પણ માણસ વિચાર કરે—
“હવે કોણ ઉપાડે? દેશ બચાવવાનો ફોન નથી ને!”
કેટલાક તો જમ્યા પછી પથારીમાં એવા અદૃશ્ય થઈ જાય કે ચાર કલાક સુધી પરિવારને શોધવા માટે સર્ચ ઓપરેશન કરવું પડે!
પરંતુ સાચી વાત એ છે કે રાંધણ છઠ્ઠ માત્ર રસોડાની મહેનત નથી.
આ દિવસે ઘરમાં સૌ સાથે મળીને તૈયારી કરે છે, વાનગીઓ બને છે, પડોશમાં આપ-લે થાય છે અને આખું રાજકોટ પોતાની આગવી પરંપરાને જીવંત રાખે છે.
આખરે રાજકોટની સ્ટાઈલમાં એક જ વાત—
“રાંધણ છઠ્ઠે રસોડું ગરમ, સાતમે પેટ ઠંડું અને બંને દિવસે રાજકોટવાળાનું દિલ એકદમ ખુશ!”
આ છે રાજકોટની રાંધણ છઠ્ઠ—
જ્યાં એક દિવસ રસોડામાં મહાયુદ્ધ થાય છે અને બીજા દિવસે આખું રાજકોટ શાંતિથી ‘ટાઢું અન્ન’ ખાઈને વિજયની ઊંઘ ઊંઘે છે!
