ગુજરાતમાં માત્ર ચાર જિલ્લાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરાતાં અન્ય અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોને પણ રાહત આપવાની માંગ; પાક નુકસાની સહાય અને દેવામાફી મુદ્દે સરકાર સામે સવાલો
ગુજરાતમાં ઓછા વરસાદ અને ખેતીના વધતા ખર્ચ વચ્ચે ખેડૂતોને રાહત આપવાના મુદ્દે ચર્ચા તેજ બની છે. એક તરફ મહારાષ્ટ્ર સરકારે ખેડૂતોના પાકધિરાણ માટે રૂ.2 લાખ સુધીની લોનમાફી યોજના મંજૂર કરી છે, તો બીજી તરફ ગુજરાતમાં ખેડૂતો માટે 2 ટકા વ્યાજ રાહત સહિતની સહાયની વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિમાં ગુજરાતમાં પણ પાકધિરાણ માફી અને વધુ વ્યાપક રાહત પેકેજ જાહેર કરવાની માંગ ઊઠી રહી છે.
મહારાષ્ટ્રમાં જૂન 2026માં મંજૂર થયેલી યોજનાના અહેવાલ મુજબ, નિર્ધારિત શરતોને પૂર્ણ કરતા ખેડૂતોનાં રૂ.2 લાખ સુધીનાં બાકી પાકધિરાણ માફ કરવાની જોગવાઈ છે. આ યોજના હેઠળ આશરે 55.72 લાખ ખેડૂતોને લાભ મળવાનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, યોજનાની પાત્રતા અને અમલીકરણની શરતો લાગુ પડે છે.
ચાર જિલ્લાઓમાં દુષ્કાળ જાહેર થતાં અન્ય વિસ્તારોમાં પણ રાહતની માંગ
ગુજરાત સરકારે ઓછા વરસાદને ધ્યાનમાં રાખીને દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર, કચ્છ અને જામનગર એમ ચાર જિલ્લાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા છે. આ નિર્ણય સાથે અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે રાહતનાં પગલાં જાહેર કરવામાં આવ્યાં છે.
સરકારની જાહેરાત મુજબ, પાક નિષ્ફળ જવાથી નુકસાન વેઠનારા પાત્ર ખેડૂતોને SDRFના નિયમો હેઠળ પ્રતિ હેક્ટર રૂ.8,500ની સહાય મળશે, જે વધુમાં વધુ બે હેક્ટર સુધી મર્યાદિત છે. આ ઉપરાંત પશુઓ માટે રાહત દરે ઘાસચારો અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રોજગાર સંબંધિત સહાયની પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
જોકે, ઓછા વરસાદ અને સિંચાઈના પાણીની અછતનો સામનો કરી રહેલા અન્ય વિસ્તારોના ખેડૂતોને પણ રાહત આપવાની માંગ ઊઠી રહી છે. રાજકોટ, જૂનાગઢ, મહેસાણા, અરવલ્લી અને બનાસકાંઠા સહિતના વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત તથા પાકને થયેલા નુકસાન અંગેના દાવાઓની સત્તાવાર આંકડાઓના આધારે સમીક્ષા કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
પાકધિરાણ માફી અંગે ગુજરાત સરકાર સામે સવાલ
ખેડૂતો માટે બિયારણ, ખાતર, જંતુનાશક દવાઓ, ડીઝલ અને મજૂરીનો ખર્ચ સતત ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. વરસાદની અછતને કારણે પાકનું ઉત્પાદન ઘટે અથવા પાક નિષ્ફળ જાય ત્યારે ખેડૂતો પર પાકધિરાણની ચુકવણીનું દબાણ પણ વધી શકે છે.
આ સ્થિતિમાં ખેડૂત સંગઠનો અને ખેતી સાથે સંકળાયેલા વર્ગોમાં પાકધિરાણ માફી, વ્યાજ રાહત અને પાક નુકસાનીના વળતરમાં વધારો કરવાની માંગ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. મહારાષ્ટ્રની યોજના સાથે સરખામણી કરતાં ગુજરાતમાં પણ ખેડૂતોને વધુ વ્યાપક આર્થિક રાહત આપવી જોઈએ તેવી રજૂઆતોનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે.
પ્રતિ હેક્ટર રૂ.8,500ની સહાય પૂરતી છે કે નહીં?
ગુજરાત સરકારે જાહેર કરેલી રાહત યોજના હેઠળ પાત્ર ખેડૂતોને પ્રતિ હેક્ટર રૂ.8,500ની સહાય આપવામાં આવશે, પરંતુ ખેતીનો વાસ્તવિક ખર્ચ અને પાકને થયેલું નુકસાન દરેક વિસ્તારમાં અલગ હોઈ શકે છે. બિયારણ, ખાતર, દવા, સિંચાઈ, ડીઝલ અને મજૂરીના ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને સહાયની રકમ વધારવાની માંગ થઈ શકે છે.
ખેડૂતો માટે મુખ્ય પ્રશ્ન માત્ર સહાયની જાહેરાતનો નથી, પરંતુ નુકસાનના પ્રમાણ પ્રમાણે પૂરતી મદદ સમયસર મળે તે પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે. તેથી પાક નુકસાનીનું મૂલ્યાંકન, સહાયની પાત્રતા અને ચુકવણીની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જાળવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
ખેડૂત સંગઠનોની માંગ અને સરકાર સામે પડકાર
દુષ્કાળની સ્થિતિ, સિંચાઈના પાણીની ઉપલબ્ધતા, પાકધિરાણ અને ખેતીના ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓને લઈને ખેડૂતોની મુશ્કેલીઓ વધી રહી હોવાની રજૂઆતો સામે આવી રહી છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ જાહેર કરવાની માગ સાથે આંદોલનની ચીમકી અપાઈ હોવાના દાવાઓ પણ કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, સંબંધિત ખેડૂત સંગઠનોની સત્તાવાર જાહેરાત અને તારીખોની પુષ્ટિ જરૂરી છે.
હવે સરકાર સામે પડકાર એ છે કે વરસાદની અછતથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોની સ્થિતિનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે અને જરૂરિયાત મુજબ રાહત પહોંચાડવામાં આવે. ખેડૂતો માટે લોનમાફી, વ્યાજ રાહત, પાક નુકસાનીનું વળતર અને સિંચાઈના પાણીની વ્યવસ્થા જેવા મુદ્દાઓ પર લેવાતા નિર્ણયો આગામી રવિ સિઝન માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
