ગીર સોમનાથના આઠ રહેવાસીઓએ બે અલગ-અલગ અરજીઓ કરી; ASI સંરક્ષિત 14મી સદીના ફારસી શિલાલેખ અને પ્રાચીન દરવાજાને નુકસાન પહોંચાડ્યાનો આક્ષેપ, હાઇકોર્ટે ચુકાદો અનામત રાખ્યો
સોમનાથ મંદિર કોરિડોરના વિકાસ માટે હાથ ધરવામાં આવી રહેલી જમીન સંપાદનની કામગીરી અને પીર અહેમદશાહ દરગાહ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક શિલાલેખના મુદ્દે વિવાદ ગુજરાત હાઇકોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે. ગીર સોમનાથના આઠ મુસ્લિમ રહેવાસીઓએ રાજ્ય સરકારની કામગીરી સામે બે અલગ-અલગ અરજીઓ દાખલ કરી છે. અરજદારોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે દરગાહ સાથે જોડાયેલા 14મી સદીના ફારસી શિલાલેખ અને પ્રાચીન દરવાજાને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના તોડી પાડવામાં આવ્યા છે. આ અરજીઓ એડવોકેટ આનંદ યાજ્ઞિક મારફતે દાખલ કરવામાં આવી છે.
ઐતિહાસિક શિલાલેખ અને દરવાજાને નુકસાન પહોંચાડ્યાનો આક્ષેપ
અરજદારોના જણાવ્યા મુજબ, પીર અહેમદશાહ દરગાહ સાથે જોડાયેલો ફારસી શિલાલેખ અને પ્રાચીન દરવાજો ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા સંરક્ષિત ઐતિહાસિક વારસાનો ભાગ હતા. તેમનો દાવો છે કે આ માળખાંને તોડવા પહેલાં જરૂરી કાનૂની મંજૂરી લેવામાં આવી નહોતી. તોડફોડ બાદ કાટમાળમાંથી સ્થાનિક લોકોએ શિલાલેખ શોધી કાઢ્યો હોવાનો પણ અરજીમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
અરજદારોએ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો છે કે કોરિડોરના વિકાસના ભાગરૂપે આ ધાર્મિક સ્થળના મૂળ સ્વરૂપમાં ફેરફાર કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. આ અંગે કોર્ટ સમક્ષ કાયદાકીય જોગવાઈઓના ભંગનો મુદ્દો પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
પ્લેસિસ ઓફ વર્શિપ એક્ટના ભંગનો મુદ્દો
અરજીમાં ‘પ્લેસિસ ઓફ વર્શિપ (સ્પેશિયલ પ્રોવિઝન્સ) એક્ટ, 1991’નો ઉલ્લેખ કરીને દલીલ કરવામાં આવી છે કે વર્ષ 1947માં અસ્તિત્વમાં રહેલા ધાર્મિક સ્થળના મૂળ ધાર્મિક સ્વરૂપમાં ફેરફાર કરી શકાય નહીં. અરજદારોના મતે, દરગાહ સાથે જોડાયેલી મિલકત અને સ્થળના ઉપયોગમાં ફેરફાર કરવાનો પ્રયાસ આ કાયદાની જોગવાઈઓ સાથે સુસંગત નથી.
જમીન સંપાદન અને NOC સામે પણ વાંધો
અરજદારો દ્વારા ગીર સોમનાથ જિલ્લા કલેક્ટરની ભૂમિકા સામે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અરજીમાં જણાવ્યા મુજબ, કલેક્ટર દ્વારા વચગાળાના કેરટેકરની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ કેરટેકરે મુખ્ય ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટીઓની સલાહ લીધા વિના જમીન સંપાદન અને વળતર માટે નો-ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) આપ્યું હતું. ત્યારબાદ રાજ્ય વક્ફ બોર્ડે પણ તેને મંજૂરી આપી દીધી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
અરજદારોના વકીલે દલીલ કરી હતી કે આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં જમીન સંપાદનના નિયમો અને વક્ફ કાયદાની જોગવાઈઓનું પાલન થયું નથી. વક્ફ મિલકતના વ્યવહાર અંગે કાયદામાં રહેલી મર્યાદાઓનો પણ મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
ASIની મંજૂરી વિના તોડફોડ થયાનો દાવો
અરજીમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે સંબંધિત શિલાલેખ અને પ્રાચીન દરવાજો વર્ષ 1904થી ASIની કસ્ટડી હેઠળના સંરક્ષિત વારસાનો ભાગ હતા. ASIની પૂર્વ મંજૂરી વિના માળખું તોડી પાડવામાં આવ્યું હોવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે. આ મામલે ASI દ્વારા જિલ્લા કલેક્ટરને નોટિસ પાઠવવામાં આવી હોવાનો પણ અરજીમાં ઉલ્લેખ છે.
રાજ્ય સરકારનો વિરોધ : વક્ફ ટ્રિબ્યુનલમાં જવાની દલીલ
બીજી તરફ, રાજ્ય સરકારે અરજીઓનો વિરોધ કરતાં અરજદારોના અધિકારક્ષેત્ર સામે સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. સરકારી પક્ષે દલીલ કરી હતી કે આ મામલે અરજદારોએ હાઇકોર્ટને બદલે વક્ફ ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. સરકારી વકીલના જણાવ્યા મુજબ, વિવાદિત સ્થળે કોઈ માળખું અસ્તિત્વમાં નહોતું અને ત્યાં માત્ર શિલાલેખ હતો.
આ દલીલ સામે અરજદારોએ વળતી રજૂઆત કરી હતી કે વક્ફ બોર્ડને મિલકત વેચવાની મંજૂરી આપવાનો અધિકાર જ ન હોય તો ટ્રિબ્યુનલમાં જવાનો પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી.
બંને પક્ષોની દલીલો બાદ ચુકાદો અનામત
સમગ્ર મામલે બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ જસ્ટિસ દેવાન દેસાઈએ મંગળવારે બંને અરજીઓ પર પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે. હવે હાઇકોર્ટના અંતિમ નિર્ણય પર સૌની નજર રહેશે. આ ચુકાદાથી જમીન સંપાદન, ઐતિહાસિક વારસાના સંરક્ષણ અને સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓ અંગેની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થવાની શક્યતા છે.
